De kwestie van het nut en de prijs van externe automatische defibrillatoren (AED’s-Automatic External Defibrillators) werd aan het KCE voorgelegd. Het antwoord is niet zo eenvoudig! Als ze in ideale omstandigheden worden gebruikt zijn de toestellen zonder enige twijfel werkzaam, ... maar de realiteit is anders.
Omdat we voor België geen precieze cijfers hebben, hebben de KCE-onderzoekers geprobeerd om de effectiviteit van AED's te berekenen door internationale resultaten te extrapoleren. Daaruit blijkt dat de huidige AED’s jaarlijks waarschijnlijk 6 tot 28 levens redden. Voor dit bescheiden resultaat zijn er drie verklaringen:
1. Een AED voor het grote publiek kan aan slechts 8% van de slachtoffers van een hartstilstand voordeel bieden
Slechts 30% van de hartstilstanden doet zich voor in een openbare ruimte (17% volgens de enige beschikbare Belgische gegevens), en slechts de helft daarvan gebeurt in aanwezigheid van getuigen. Bovendien zijn niet alle gevallen van hartstilstand nog te verhelpen op het moment dat de AED klaar is om te worden gebruikt.
2. Het publiek is nog te terughoudend
Een Engelse studie over bijna 17.000 hartstilstanden toont aan dat in slechts 2,4 % van de gevallen een omstaander een schok toediende. Een gelijkaardige Deense studie spreekt over 2,2%. We kunnen ervan uitgaan dat ook in ons land een AED zeer zelden door toevallige getuigen wordt gebruikt.
3. De AED’s zijn moeilijk te vinden
De huidige AED’s kunnen vandaag niet volledig in kaart worden gebracht omdat hun (theoretisch verplichte) registratie bij de FOD Volksgezondheid niet op punt staat. Bovendien is 70% van de toestellen privé eigendom (sportclubs, bedrijven, scholen,…), en zijn ze daardoor niet 24/24u en 7/7d toegankelijk. Ondertussen werden er wel al apps ontwikkeld, om ze te kunnen vinden (bv. Mijn Hartritme of Staying Alive), maar ze zijn onvolledig en verschillen onderling.
Dit alles betekent niet dat AED’s nutteloos zijn, maar in de huidige omstandigheden zou het vermeerderen van hun aantal enkel een bescheiden impact hebben op de mortaliteit, vooral als men daarbij de andere schakels in de overlevingsketen verwaarloost.
Het KCE beveelt daarom aan om eerst de vaardigheden van het grote publiek inzake hartreanimatie te verbeteren, bv. met informatiecampagnes en door opleidingen aan jongeren te verplichten in de middelbare scholen. Dit gebeurt reeds met succes in de Scandinavische landen.
We kunnen zelfs een stap verder gaan en de tijd tussen een hartstilstand en het gebruik van een AED proberen in te korten, bv. door professionals, zoals de politie of brandweer van mobiele toestellen te voorzien, of door vrijwilligers op te leiden die, wanneer er zich een hartstilstand in hun buurt voordoet, onmiddellijk kunnen worden gelokaliseerd en ingeschakeld door de hulpdiensten.
