Het Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg (KCE) onderzocht de potentiële voordelen en de kosten van robotchirurgie. De technologie is relatief veilig als ze wordt gebruikt door ervaren chirurgen, maar vandaag bestaat er geen duidelijk bewijs dat ze ook echt meer voordelen biedt dan de gebruikelijke chirurgie. Het KCE beveelt om die reden geen onvoorwaardelijke terugbetaling door het RIZIV aan. Veel ziekenhuizen rekenen de patiënt, of zijn hospitalisatieverzekering, de bijkomende kosten voor robotchirurgie aan. De patiënt zou duidelijk en volledig moeten worden geïnformeerd over de ingreep, de ervaring van het chirurgische team, de bijkomende kosten en de mogelijke alternatieven.
In België zijn er momenteel minstens 20 systemen voor robotchirurgie in gebruik. Wat het aantal systemen voor robotchirurgie per inwoner betreft, staat ons land op de tweede plaats, na de VS en ver voor de rest van Europa. De systemen worden voornamelijk gebruikt bij prostaatverwijderingen (radicale prostatectomie), maar ook steeds meer bij gynaecologische operaties en hartchirurgie. Bij deze robotgeassisteerde chirurgie worden instrumenten van op afstand bestuurd door een operator die in dezelfde ruimte zit als de patiënt. De procedure is minimaal invasief, wat betekent dat de operatiewonde zo klein mogelijk wordt gehouden en de ingreep gebeurt via kleine kunstmatige openingen.
Veilig ? Ja, maar…
Robotchirurgie biedt de chirurg een vergroot en drie dimensioneel beeld en trillingvrije, zeer wendbare instrumenten. Deze nieuwe technologie is theoretisch veelbelovend en relatief veilig, op voorwaarde dat het chirurgische team over een aangepaste opleiding en ervaring beschikt. Het is daarom aan te raden om deze chirurgie alleen te laten uitvoeren door dergelijke teams. Hun aantal moet beperkt blijven zodat ze de gelegenheid krijgen om de vereiste expertise op te bouwen.
Voordelen: graag meer bewijs
Biedt robotchirurgie voordelen tegenover de klassieke aanpak? Momenteel bestaat daar nog onvoldoende bewijs voor. Bij prostaatverwijdering zijn er aanwijzingen voor minder bloedverlies, maar andere verwachte voordelen zoals een korter ziekenhuisverblijf of het minder optreden van incontinentie of impotentie zijn onvoldoende aangetoond. Hier ook zijn het vooral de vaardigheid en de ervaring van het chirurgisch team die doorslaggevend zijn en niet de technologie op zich. Uit de interviews die het KCE had met de ziekenhuizen bleek trouwens dat sommige de systemen ook eerder om marketingredenen aankopen: “de robot toont dat ons ziekenhuis koploper is op het gebied van technologie.”
Dure zaak voor de patiënt
Robotchirurgie is flink duurder dan de klassieke chirurgie. De aankoop van het systeem kost ongeveer 1,7 miljoen €, terwijl het jaarlijkse onderhoud ongeveer 10% van die som bedraagt. Bovendien zijn bij elke operatie dure, beperkt herbruikbare instrumenten nodig. Omdat de bijkomende kosten voor robotchirurgie niet worden terugbetaald vragen veel ziekenhuizen aan de patiënt een verplicht supplement voor het gebruik van robotchirurgie. Voor een prostaatverwijdering is dat meestal 1200 €. De patiënt zou hierover duidelijke informatie van de arts moeten krijgen, met een bespreking van de mogelijke alternatieven.
Terugbetaling niet aanbevolen
Aan het RIZIV wordt steeds vaker gevraagd om robotchirurgie bijkomend terug te betalen. Het KCE berekende dat enkel al het terugbetalen van het patiëntsupplement elk jaar 2 miljoen € aan de ziekteverzekering zou kosten. Omwille van de beperkte bewijzen kan het KCE een dergelijke onvoorwaardelijke terugbetaling niet aanbevelen.
Als er toch tot een terugbetaling wordt beslist moet dit zeker gecombineerd worden met het verzamelen van gegevens, om op die manier bijkomend bewijsmateriaal te verkrijgen over de potentiële voordelen van robotassistentie voor welbepaalde ingrepen. Verder zou de overheid meer transparantie moeten eisen van de producent over de echte productiekosten. Het bedrijf dat de systemen produceert heeft nu namelijk een monopolie positie, waardoor het onafhankelijk de prijs van de robot en de materialen kan bepalen.
