Vandaag worden de Belgische vrouwen van 50 tot 69 jaar uitgenodigd om zich gratis te laten screenen op borstkanker. Door de stijgende levensverwachting stelt zich nu de vraag of dit georganiseerde screeningsprogramma moet worden uitgebreid naar vrouwen van 70 tot 74 jaar. Vandaag zijn er 4 landen binnen de EU die dit voorzien: Frankrijk, Nederland, Spanje en Zweden. In zijn 4erapport over borstkankerscreening stelt het Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg (KCE) vast dat dergelijke screening niet noodzakelijk steeds meer voordelen dan nadelen zou opleveren. Er zou weliswaar gemiddeld een beperkte winst in levensjaren zijn (13 jaren voor 1000 gescreende vrouwen) maar er is een risico dat globaal hun levenskwaliteit wordt aangetast door te frequent ‘vals alarm’ en overdiagnose. Vrouwen van 70 tot 74 die zich toch willen laten screenen worden hierover best vooraf door hun arts geïnformeerd.
Doel van screening: aantal overlijdens verminderen en risico’s beperken
Screening is bedoeld voor gezonde mensen die geen klachten of vragen hebben, en die dus niets verdachts hebben opgemerkt, zoals bvb een knobbeltje. De bedoeling is vooral om het aantal sterfgevallen door borstkanker te verminderen. Het is belangrijk dat de risico’s en ongemakken zo veel mogelijk worden beperkt, en dat de screening meer voordelen dan nadelen oplevert.
Mogelijk voordeel: 13 levensjaren winst per 1000 gescreende vrouwen
De onderzoekers stelden vast dat de uitbreiding van de screening ervoor zou zorgen dat per 1000 gescreende vrouwen van 70 tot 74 jaar, 13 levensjaren zouden worden gewonnen.
Hoe hoger de leeftijd, hoe minder overlijdens borstkanker veroorzaakt. Bij de groep van 60 tot 64 jaar is borstkanker de oorzaak van 13% van de overlijdens. Tussen 70 en 75 jaar is dat nog 6%. Op die leeftijd is het aantal sterfgevallen bij vrouwen door kanker (incl. borstkanker) en door hartaandoeningen praktisch gelijk, en zijn ze elk verantwoordelijk voor meer dan een derde van alle overlijdens.
Mogelijke nadelen: ‘vals alarm’ en overdiagnose
Bij borstkankerscreeningen zijn er 3,5 tot 10% ‘vals positieve’ resultaten. Bij een vals positief resultaat is er aanvankelijk een vermoeden van kanker. Pas na aanvullende onderzoeken (vb biopsie), wordt er vastgesteld dat het vals alarm is. Maar die geruststelling komt gemiddeld pas na 45 dagen wachttijd. Dit zorgt voor veel angst ,ongerustheid, naast de onnodige onderzoeken en ingrepen die zo’n vals positief resultaat met zich meebrengt.
Daarnaast evolueren sommige kankers zo langzaam dat ze, zelfs zonder behandeling, geen invloed hebben op de gezondheid. Door screening worden ook deze kankers opgespoord en behandeld. Bij vrouwen van 70 tot 74 is dit risico van ‘overdiagnose’ en overbehandeling groter omdat hun kanker vaker traag evolueert en omdat hun levensverwachting kleiner is dan bij de vrouwen van 50 tot 69. De kans dat ze overlijden voor hun kanker zich manifesteert is groter.
Zowel vals-positieve resultaten als overdiagnose kunnen de levenskwaliteit van de betrokken vrouwen aanzienlijk aantasten
Conclusie: uitbreiding naar 70-74 niet aanbevolen
Het doel van een screening is het verbeteren van het welzijn van de bevolking door voortijdige overlijdens te verminderen. Het uitbreiden van de screening naar 70-74 jaar zou wel enkele levensjaren op duizenden gescreenden opleveren, maar op basis van realistische schattingen qua vals positieven en overdiagnose is een netto verlies van levenskwaliteit niet uitgesloten. In deze omstandigheden raadt het KCE af om het georganiseerde screeningsprogramma uit te breiden naar 70 -74-jarigen.
Wat als iemand van die leeftijd om een screening vraagt?
Het is belangrijk dat de arts de vrouw goed informeert over de voordelen en de mogelijke ongemakken. Als de vrouw beslist om zich toch te laten screenen, moet de arts haar doorverwijzen naar een dienst die voldoet aan de Europese kwaliteitsvereisten: installaties die regelmatig worden gecontroleerd, een dubbele lezing , registratie, enz.
