De praktijk in de gezondheidszorg is steeds meer gebaseerd op wetenschappelijk bewijs (‘evidence-based’). Om de zorgverleners op de hoogte te houden van de meest recente wetenschappelijke evoluties, ontwikkelen en verspreiden talrijke beroepsorganisaties praktijkrichtlijnen (ook ‘guidelines’ genoemd). In België is de kwaliteit van deze richtlijnen goed, maar de manier waarop ze tot stand komen of gefinancierd worden, miste samenhang. Daarom wilde minister van Volksgezondheid Maggie De Block in 2016 deze taken centraliseren en coördineren binnen een federaal netwerk. Ze gaf aan het Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg (KCE) de opdracht om dit netwerk op te richten en te operationaliseren. Deze intense samenwerking met de mensen van het terrein nam drie jaar in beslag. Het Belgische EBP-Netwerk is het sluitstuk van deze oefening.
Een benadering die de zorgpraktijk veranderde
De afgelopen 20 jaar werd ‘evidence-based medicine’ (EBM) dé referentie voor alle artsen, en vandaag is dit ook steeds meer het geval voor andere beroepen binnen de gezondheidszorg. Daarom gebruiken we nu voortaan liever de term EBP (‘Evidence-Based Practice’). Voor een zorgverlener, ongeacht zijn activiteit, vormt EBP de combinatie van drie elementen: 1) de eigen klinische expertise, 2) wetenschappelijk bewijs (‘evidence’ in het Engels), meestal in de vorm van richtlijnen, en 3) de voorkeur en waarden van elke individuele patiënt. Vandaag worden de toekomstige zorgverleners opgeleid in het zoeken van het delicate evenwicht tussen deze factoren.
Ook een tool voor het gezondheidsbeleid
Ook voor het gezondheidsbeleid is EBP essentieel om de kwaliteit, effectiviteit en efficiëntie van de zorg te verbeteren. De inzet van EBP op nationaal niveau is dan ook een belangrijke beleidsdoelstelling voor een land en het is de taak van de overheid om zorgverleners snel en permanent toegang te geven tot richtlijnen van hoge kwaliteit. Daarom wenste minister van Volksgezondheid Maggie De Block in 2016 om de ontwikkeling en verspreiding van richtlijnen te centraliseren en coördineren binnen een ‘federaal EBP-Netwerk’. Het moest de vele beroepsorganisaties die in ons land al op dit terrein actief zijn, samenbrengen.
In een eerste fase wordt dit Belgische Netwerk beperkt tot de eerstelijnszorg. Het omvat tien gezondheidszorgberoepen, die worden opgesomd in een KB (12 november 2017): huisartsen, apothekers, verpleegkundigen, vroedvrouwen, kinesitherapeuten, ergotherapeuten, logopedisten, podologen, tandartsen en diëtisten.
Opstarten van een netwerk vanuit de bestaande actoren
De meeste EBP-actoren in België zijn ‘ontwikkelaars’, dus beroepsorganisaties die richtlijnen ontwikkelen voor hun beroepsgroep. Zij zullen deze activiteit voortzetten, maar op basis van samen vastgelegde prioriteiten (zie verder) en van aanbestedingen.
Andere EBP-actoren hebben zich gespecialiseerd in specifieke rollen, zoals CEBAM (Belgisch Centrum voor Evidence-Based Medicine), dat verantwoordelijk is voor de validatie van alle publiek gefinancierde richtlijnen, of de vzw Ebpracticenet dat de disseminatie ervan centraliseert via zijn website ebpnet.be. Tot nu toe werkten ze vooral voor huisartsen; ze breiden nu hun werkterrein uit naar de tien hogervermelde gezondheidsberoepen.
Ebpnet wordt één uniek platform waar alle actoren van de gezondheidszorg – net zoals de patiënten - gratis toegang krijgen tot richtlijnen die specifiek ontwikkeld en gevalideerd werden voor de Belgische bevolking (zie ook de video over het ebpnet-platform (1min 15) op https://vimeo.com/340607527). Voor huisartsen bestaat er al een link met de elektronische patiëntendossiers, zodat ze onmiddellijk de gepaste informatie vinden en deze met hun patiënt kunnen bespreken.
Een ‘cyclus’ voor alle toekomstige richtlijnen
Het Netwerk voorziet ook drie nieuwe functies, die in België nog niet geformaliseerd waren:
1/Bij de prioritering worden samen, en met de beleidsmakers gezondheidszorg, de prioritaire thema’s bepaald waarop het Netwerk zich moet focussen, voor een coherente en gecoördineerde aanpak. De coördinatie van dit proces is toegewezen aan het KCE.
2/Een specifieke functie die instaat voor de implementatie van de richtlijnen op het terrein. Deze taak werd toevertrouwd aan de vzw Ebpracticenet, in het verlengde van zijn rol als verspreidingsplatform via www.ebpnet.be (zie ook verder).
3/De evaluatie is de laatste fase van de cyclus. Daarbij wordt nagegaan in hoeverre het Netwerk zijn doelstellingen heeft bereikt, om dan de nodige aanpassingen voor de toekomst te doen. Deze taak wordt opgenomen door CEBAM.
Deze functies vormen samen de ‘levenscyclus’, die elke nieuwe richtlijn (of een afgeleid EBP-product) moet doorlopen. De volledige werking van het EBP-Netwerk is erop gebaseerd.
Charter van goed bestuur
Binnen een netwerk moeten de verschillende partners samen kunnen werken, mét behoud van hun eigenheid. En om een netwerk constructief te laten functioneren, in een geest van wederzijds vertrouwen, moeten alle interacties duidelijk worden gedefinieerd. Daarom werden alle mogelijk geïnteresseerde EBP-actoren, in het noorden en het zuiden van het land, uitgenodigd om mee een Charter van goed bestuur op te stellen dat de algemene werking van het Netwerk regelt. Deze cruciale en intense fase werd geleid door de Antwerp Management School en Noventus, die gespecialiseerd zijn in netwerkbeheer.
Naar een echt gemeenschappelijk werk, met een zelflerend netwerk
Voor elk van de zes functies werd een ‘coördinatiecel’ opgericht, die elk zijn eigen specifieke methoden, procedures en instrumenten moet uitwerken. De resultaten van dit werk zullen worden gedeeld, zodat alle betrokkenen kunnen genieten van elkaars kennis en expertise. Het Netwerk wordt op die manier ‘zelflerend’, met transparante, gecoördineerde mechanismen, gebaseerd op gemeenschappelijke procedures.
Een duidelijk afgelijnd bestuur
Voor de coördinatie van het Netwerk werd gekozen voor een structuur type NAO (Network Administrative Organisation), een onafhankelijke organisatie die losstaat van de partners van het Netwerk. Deze NAO nam de juridische vorm aan van een stichting van openbaar nut. Ze zal instaan voor het dagelijkse operationele beheer van het federale EBP Netwerk en zal optreden als interface tussen het terrein, de financierende overheidsinstellingen en de eindgebruikers.
De strategie van het Netwerk zal worden uitgestippeld door een Federale Stuurgroep, bestaande uit vertegenwoordigers van het RIZIV, de FOD Volksgezondheid en het kabinet van de minister van Volksgezondheid (het KCE en het Federaal Agentschap voor Geneesmiddelen en Gezondheidsproducten (FAGG) hebben er een adviserende rol). Daarnaast zal er een Adviesgroep bestaan uit vertegenwoordigers van de zorgverleners, patiënten en hun families, wetenschappelijke verenigingen, mutualiteiten en EBP-actoren (bv. ontwikkelaars, disseminatoren…). Deze moet feedback van het terrein aan de Stuurgroep geven.
Openbare aanbestedingen voor de implementatie
De minister van Volksgezondheid wenste dat het EBP Netwerk in eerste instantie de focus zou leggen op de implementatie van bestaande richtlijnen. Het volstaat immers niet om nieuwe richtlijnen eenvoudigweg ter beschikking te stellen aan zorgverleners. Er moeten ook ‘strategieën’ worden opgezet, om hen ervan te overtuigen hun gewoonten aan te passen. Deze strategieën zijn geïnspireerd door de sociale en communicatie wetenschappen, en vergen specifieke vaardigheden op het gebied van gezondheidszorg.
Er werden in dit kader reeds aanbestedingen gedaan en werkgroepen werken al aan ‘Een Belgisch zorgpad voor de behandeling van lage rugpijn en radiculaire pijn’ (KCE) en aan de ‘Conservatieve behandeling van claudicatio intermittens als symptoom van perifere arteriële ziekte’(Claudicatiocare.be).
Een nieuwe aanbesteding is lopende (tot 3/9/2019) voor de behandeling van chronische pijn.
Hoe kan uw organisatie deelnemen?
- Als u op de hoogte wenst te worden gehouden van de activiteiten van het Netwerk, kunt u zich abonneren op de online nieuwsbrief van Ebpracticenet (www.ebpnet.be). Moedig ook de leden van uw organisatie/vereniging aan om zich te registreren.
- Elke organisatie, vereniging of groep van actoren die actief bij het EBP-Netwerk wil worden betrokken, kan zijn interesse kenbaar maken aan de Adviesgroep (in oprichting) via het adres info@ebpnetwork.be.
- U kan ook reageren op de aanbestedingen die regelmatig zullen worden gepubliceerd voor de ontwikkeling of implementatie van richtlijnen of afgeleide EBP-producten.
- De verenigingen die de 10 hogervermelde gezondheidsberoepen van de eerste lijn vertegenwoordigen, en die nog niet werden geïdentificeerd door het Netwerk, kunnen zich kenbaar maken via info@ebpnetwork.be.
