Opvolging van patiënten met astma door verpleegkundigen of artsen ?

KCE has read for youNurse or physician-led care for patients suffering from asthma ?Koen Van den Heede

COCHRANE-OVERZICHT

Astma is een veel voorkomende chronische ziekte zowel bij kinderen als bij volwassenen. Symptomen zoals kortademigheid, hoesten, piepende ademhaling en druk ter hoogte van de borststreek treden op een onregelmatige basis op. Om deze symptomen goed onder controle te krijgen moeten patiënten met astma regelmatig opgevolgd worden door een professionele zorgverlener. Tijdens deze consultaties dienen aspecten aan bod te komen zoals het voorschrijven van medicatie; het aanleren van zelfzorg (bv. het gebruik van puffers, aanleren van het herkennen en opvolgen van symptomen), het opstellen van een behandelingsplan en medische controle. Traditioneel werden deze consultaties uitgevoerd door artsen (meestal huisartsen of pediaters). Sinds de jaren negentig worden hiervoor in sommige Westerse landen gespecialiseerde verpleegkundigen (bv. astmaverpleegkundige, ‘nurse practititioner’) ingezet omdat de werklast voor artsen te groot werd door het stijgend aantal astmapatiënten maar ook door een toenemend artsentekort.

In februari 2013 publiceerde de Cochrane Collaboration een overzicht van gerandomiseerde klinische studies over de opvolging van patiënten met astma door verpleegkundigen versus artsen.1 De volgende onderzoeksvraag werd behandeld in deze review:

  • Is de opvolging van patiënten met astma door gespecialiseerde verpleegkundigen gelijk aan en niet inferieur aan de opvolging door artsen?

Voor deze studie selecteerde men uitsluitend gerandomiseerde klinische onderzoeken met controlegroep. Er werden uiteindelijk vijf studies weerhouden waarvan er drie gericht waren op volwassenen en twee op kinderen. In totaal werden er 588 patiënten geïncludeerd waarvan 154 met ongecontroleerde en 434 met gecontroleerde astma. De primaire uitkomstmaten waren: frequentie van exacerbaties, ernst van astma, en gezondheidszorggerelateerde kosten. Daarnaast bekeek men ook andere uitkomstmaten, waaronder de kwaliteit van leven. De duur van opvolging in de studies varieerde van 6 maanden tot 2 jaar.

RESULTATEN

Er was geen verschil qua aantal astma exacerbaties, ernst van astma of kwaliteit van leven tussen patiënten die werden opgevolgd door verpleegkundigen en patiënten die werden opgevolgd door artsen. Er werd ook geen verschil in gezondheidszorggerelateerde kosten vastgesteld (op basis van één enkele studie).

Frequentie van exacerbaties

De frequentie van exacerbaties werd bestudeerd in 4 studies (2 met volwassenen, 2 met kinderen). De resultaten werden afzonderlijk geanalyseerd vermits exacerbaties niet in alle studies op dezelfde manier werden gedefinieerd. Nochtans waren de conclusies van de 4 studies gelijkaardig: er werd geen statistisch significant verschil vastgesteld tussen de interventie- en controlegroep op vlak van aantal van exacerbaties (follow-up periode tussen 6 en 24 maanden).

Eén studie includeerde 154 patiënten die recent een astma-exacerbatie hadden gehad. Er werden 78 patiënten opgevolgd door verpleegkundigen, waarvan er 31 een exacerbatie kregen tijdens de zes maanden dat ze werden opgevolgd. Bij de patiënten die werden opgevolgd door artsen kregen 32 van de 76 een exacerbatie. Dit resultaat is statistisch niet verschillend: odds ratio (OR) 0,86; 95% betrouwbaarheidsinterval (CI) 0,44 tot 1,71.

In twee studies, waarin kinderen met stabiele astma werden geïncludeerd, was het aantal exacerbaties zeer laag. Er werd geen verschil vastgesteld tussen de interventie- en controlegroep.

Ook in een studie die werd uitgevoerd in eerstelijnszorg werd geen verschil vastgesteld tussen beide groepen.

Ernst van astma

De ernst van astma werd in slechts één studie (n=107 )bestudeerd. Na twee jaar was er geen verschil bij kinderen met astma die werden opgevolgd door huisartsen (p=0.18) of pediaters (p=0.28) in vergelijking met kinderen die werden opgevolgd door verpleegkundigen.

Totale kosten gezondheidszorg

Er werd geen verschil (p=0.62) vastgesteld in totale gezondheidszorggerelateerde kosten tussen patiënten die werden opgevolgd door verpleegkundigen (€343) vergeleken met patiënten die werden opgevolgd door artsen (€357).

Kwaliteit van leven

Ziekte-specifieke kwaliteit van leven werd gerapporteerd in 3 studies waar in totaal 380 patiënten werden geïncludeerd. Op basis van deze studies werd er geen verschil vastgesteld in kwaliteit van leven tussen de interventie- en controlegroep.

CONCLUSIE VAN DE COCHRANE-REVIEW

“Er werden geen verschillen vastgesteld in uitkomstmaten voor patiënten met astma die werden opgevolgd door verpleegkundigen in vergelijking met patiënten die werden opgevolgd door artsen. Op basis van het weliswaar kleine aantal studies(n=5) dat werd geïncludeerd in deze review kan men stellen dat voor patiënten met stabiele astma een opvolging door verpleegkundigen even geschikt lijkt als een opvolging door artsen. Er zijn echter meer studies nodig bij patiënten met uiteenlopende vormen van astma alsook met gegevens over ‘adverse events’ en gezondheidszorggerelateerde kosten.”1

REFERENTIES

1.  Kuethe MC, Vaessen-Verberne AA, Elbers RG, Van Aalderen WM. Nurse versus physician-led care for the management of asthma. Cochrane Database Syst Rev. 2013;2:CD009296.

WAT IS KCE HAS READ FOR YOU?

inter

KCE has read for you is een samenvatting van een recent gepubliceerd hoogkwalitatief systematisch literatuuroverzicht of health technology assessment, dat relevant is voor het Belgische gezondheidszorgsysteem.

KCE has read for you is niet gebaseerd op onderzoek dat werd gevoerd door het KCE, maar de oorspronkelijke publicatie werd wel geëvalueerd en gecontextualiseerd door KCE-onderzoekers.

Meer details over de methodologie kan u vinden op de KCE-website.

doc

Dit document bevat

  • De belangrijkste bevindingen uit de geëvalueerde publicatie
  • Een contextualisering binnen het Belgische gezondheidssysteem
Cross

Het document bevat geen

  • Aanbevelingen
  • Gedetailleerde omschrijvingen

 

Band

Betrouwbare oorspronkelijke publicatie

De methodologische kwaliteit van het systematisch literatuuroverzicht werd kritisch geëvalueerd met behulp van de AMSTAR tool.

CONTACTPERSOON
Gudrun Briat
+32 (0)2 287 33 54
+32 (0)475 274 115
Published on: 
25-03-2014